“Πόρτα Παναγιά” – Πύλη Τρικάλων

Στην κοίτη του Πορταϊκού ποταμού, δίπλα στο τοξωτό γεφύρι της Πύλης ή αλλιώς του Αγίου Βησσαρίωνα και απέναντι από την κωμόπολη της Πύλης Τρικάλων, βρίσκεται ο βυζαντινός ναός “Πόρτα Παναγιά”. Ιδρύθηκε το 1283 από τον Κυβερνήτη της Θεσσαλίας, Ιωάννη Άγγελο Κομνηνό Δούκα, γιο του δεσπότη της Ηπείρου, Μιχαήλ Β΄ Δούκα. Ο ναός της Πόρτας Παναγιάς έχει κτιστεί πάνω σε αρχαιοελληνικό ναό. Αυτό μαρτυρούν και οι κίονες οι οποίοι βρίσκονται στον περιβάλλοντα χώρο, όπως επίσης και πολλά αρχαία αρχιτεκτονικά στοιχεία που έχουν εντοιχιστεί στον ναό. Πρόκειται για έναν από τους τρεις συνολικά σταυρεπίστεγους ναούς στον θεσσαλικό χώρο και τον μοναδικό ναό πανελλαδικά, που έχει τοποθετήσει τις εικόνες του Χριστού και της Παναγίας εκατέρωθεν της Κύριας Πύλης, αντίθετα απ’ ότι υπαγορεύει η ορθόδοξη χριστιανική διάταξη, δηλαδή με τον Χριστό στα δεξιά και την Παναγία αριστερά. Δύο ολόσωμες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας είναι τα μόνα ψηφιδωτά που διακοσμούν το ναό και τα μοναδικά στον Ελλαδικό Χώρο. Ο ναός της Πόρτα – Παναγιάς αποτελείται από τον κυρίως ναό και τον μεταγενέστερο εξωνάρθηκα με τον κυρίως ναό να χαρακτηρίζεται ως “τρίκλιτη σταυρεπίστεγη βασιλική τύπου Γ1”. Από τον εικονογραφικό διάκοσμο, αξιοπρόσεκτη είναι η τοιχογραφία που καλύπτει την ημικυκλική κόγχη, στην ΝΔ γωνία του κυρίως ναού, όπου απεικονίζεται ο κτήτορας της μονής Ιωάννης Δούκας, τον οποίο οδηγεί ένας άγγελος στην Παναγία. Κατά την τελευταία ανασκαφική έρευνα, ανακαλύφθηκε ο τάφος του Ιωάννη Δούκα, συλημένος. Η Πόρτα Παναγιά είναι η γενέτειρα του Αγίου Βησσαρίωνα, άλλοτε μητροπολίτη Λαρίσης και Τρίκκης, ο οποίος είναι και ο πολιούχος Άγιος της Πύλης, της Καλαμπάκας επίσης όμως και των Τρικάλων. Οι εναέριες φωτογραφίες μου , δείχνουν την τρίκλιτη σταυρεπίστεγη κατασκευή , όπως και μία εσωτερική φωτογραφία . Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Κύριο Στάθη ο οποίος μας ξενάγησε στον Ναό μεταδίδοντάς μας τις γνώσεις του με πολύ όμορφο τρόπο και μου επέτρεψε την φωτογράφιση εντός και εκτός του Ναού και μάλιστα μου επισήμανε ενδιαφέροντα σημαντικά σημεία περί της αρχιτεκτονικής του ναού , ειδικά τα εναέρια . *** Μάϊος 2024***